KOŚCIÓŁ PARAFIALNY POD WEZWANIEM ŚW. WAWRZYŃCA

Pierwsza świątynia w Dąbrowie powstała zapewne jeszcze w pierwszej połowie XIII wieku, świadczy o tym patrocinium (wezwanie) św. Wawrzyńca. Natomiast w źródłach pisanych kościół wzmiankowany jest po raz pierwszy, w sporządzonym w latach 1303 - 1306, za czasów biskupa Henryka z Wierzbna, spisie uposażeń diecezji wrocławskiej w archidiakonacie opolskim, znanym jako Rejestr Ujazdu (łac. Registrum Wyasdense). Odnotowano tam, że dochód z 12 włók we wsi Skarbiszów przysługiwał kościołowi w Dąbrowie. Także w roku 1305, w źródłach, wymieniany jest „Nicolaus plebanus in Dambrova". W latach nieco późniejszych o Dąbrowie wspominają również: Galhard de Carceribus w sporządzonym przez niego w latach 1335 - 1342, rejestrze parafii - dłużników sześcioletniej dziesięciny Soboru w Vienne, oraz „Die Rechnung..." - rejestr świętopietrza w archidiakonacie opolskim z 1447 roku.

Obecny kościół został zbudowany na początku XVII wieku, zapewne z zachowaniem fragmentów wcześniejszej świątyni. Częś­ciowo przebudowany w 1822 i 1852 roku. Odnowiony w 1948. Usytuo­wany jest na wzniesieniu, otoczony kręgiem starych lip.

Opis kościoła

We wnętrzu prez­biterium jednoprzęsłowe zaokrąglone, przy nim od północy znajduje się zakrystia z lożą na piętrze, przy której czworoboczna przy­budówka mieszcząca kręconą klatkę schodową. Szersza i nieco wyższa nawa dwuprzęsłowa, przy niej od północy kwa­dratowa kaplica, od południa kruchta z 1822.

Od zachodu, nad głównym wejściem, znajduje się kwadratowa wieża z dzwonem z XVI wieku, przy której od północy dobudowano ćwierćkolistą przybudówkę schodową. W nawie i prezbiterium sklepienia kolebkowe z lu­netami, na nich dekoracja z listew stiukowych podkreśla­jących szwy lunet i tworzących płyciny o urozmaiconym wykroju. Kaplica ma sklepienie kopulaste, zakrystia ko­lebkowe, na piętrze wieży kolebkowe z lunetami. W loży i kruchcie sufity.

Tęcza zamknięta jest łukiem lekko zaostrzo­nym, ozdobiona w podniebiu płycinami w obramieniach stiukowych. Podziały ścian prezbiterium i nawy pilastrami.

W północnej ścianie prezbiterium znajduje się wnęka zamknięta segmentowo. Loża otwarta do prezbiterium arkadą zamkniętą półkoliście. Kaplica do nawy otwarta analogiczną arkadą, ponad którą znajduje się płaskorzeźba kamienna Ukrzyżowania z początku XVII wieku. W ścia­nach kaplicy płytkie arkady zamknięte półkoliście, ujęte w na­rożnikach pilastrami, zwieńczone gzymsem; na pendentywach kopuły dekoracja stiukowa z motywem wstęg i mu­szli.

Pomieszczenie na piętrze wieży (mieszczące organy) otwarte jest na całą szerokość na chór muzyczny. Okna za­mknięte są łukiem koszowym, głęboko rozglifione.

Na zewnątrz kościół opięty szkarpami. Dachy są siodłowe, zakrystii pulpi­towy, kryte dachówką. Wieża o trzech kondygnacjach zwę­żających się uskokowo, z nich najwyższa jest ośmioboczną o podziałach ramowych. Okna są okrągłe i zamknięte półko­liście w prostych obramieniach. Hełm ośmioboczny z la­tarnią, kryty łupkiem. Na ścianie południowej nawy znajduje się zegar słoneczny z datami 1822, 1852 i 1948.

Drzwi do zakrystii i kruchty posiadają okucia i zamki z XVIII/XIX wieku; na emporę, klep­kowe z I połowy XIX wieku.

Ołtarz główny i dwa boczne w stylu klasycystycznym z początku XIX wieku; główny posiada rzeźby św. Piotra i Pawła oraz płaskorzeźbione popiersie Boga Ojca w zwieńczeniu, w nim współczesny obraz św. Wawrzyńca. W lewym bocznym ołtarzu znajduje się obraz Chrystusa na krzyżu, w prawym obraz "Jezu Ufam Tobie", współczesny. Ambona została wykonana w stylu rokoko, w II połowie XVIII wieku,; na jej parapecie znajdują się następujące motywy: Kazanie Mojżesza, Dwunastoletni Chrystus w Świątyni i Kazanie św. Jana Chrzciciela, w zapiecku Dobry Pasterz; w zwień­czeniu rzeźby alegoryczne Wiary, Nadziei i Miłości. Relikwiarzyk w stylu rokokowym, lampa wieczna regencyjna.

Chór muzyczny drewniany jest z II połowy XVIII wieku, wsparty na dwóch kolumnach, z prostym parapetem ozdobionym płycinami i rozetami; pośrodku parapetu kartusz herbowy w obra­mieniu rokokowym oraz po bokach rzeźby św. Jana Nepo­mucena i Anny na konsolkach w kształcie muszli.

W kościele znajduje się także rzeźba barokowa Chrystusa Zmartwychwstałego, a na zewnętrznej ścianie prezbiterium późnorenesansowa płyta nagrobna z I połowy XVII wieku, z kartuszami herbowymi i zatartą inskrypcją. Kartusz herbowy datowany jest na wiek XVII/XVIII.

Na pobliskiej plebanii znajduje się barokowy obraz Ukrzyżowania, z XVII/XVIII wieku oraz wycięta w desce Grupa Ukrzyżowania, namalowana w I połowie XIX wieku. Na starej plebanii przechowywany jest inny obraz - Zwia­stowania, barokowy z XVIII wieku.

Źródła:

• Schlesiens ältere Kirchen und kirchliche Stiftungen nach ihren frühesten urkundlichen Erwähnungen. Ein Beitrag zur schlesischen Kirchengeschichte, von Hermann Neuling, Breslau, 1884,

• Kloch Bogdan: Najstarsze parafie Górnego Śląska, WAW, 2008.

• Markgraf H.: Die Rechnung über den Peterspfennig im Archidiakonat Oppeln 1447, Sonderdruck aus der Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Altertum Schlesiens, Bd 27, 1893.

ZAMEK (fig. 19, 20). Zbudowany 1615—7 przez Joachima v. Tschetschau-Mettich, przebudowany i rozbudowany 1894—7. Późnorenesansowy, ze znacznym zatarciem cech stylowych i podczas rozbudowy o charakterze neorenesan-sowym. Zwrócony frontem ku pd. Murowany z cegły, otyn­kowany. Część pierwotna czworoboczna zgrupowana wokół prostokątnego dziedzińca, piętrowa, z wieżą bramną pośrod­ku skrzydła pd. W 1894—7 nadbudowane skrzydło pn. oraz przybudowane: od pn. część mieszkalna, trójboczny ryzalit i taras na kolumnach, od wsch. pawilon z okrągłą basztą, od zach. trójboczny ryzalit. Wzniesiony częściowo na piwni­cach sklepionych kolebkowo. W przyziemiu skrzydła pd. układ dwutraktowy z sienią przejazdową pod wieżą, prze­suniętą nieco na zach. od osi. Sień nakryta sklepieniem kolebkowo-krzyżowym rozdzielonym gurtem, w pomiesz­czeniach od zach. sklepienia kolebkowe, od wsch. kolebko-wo-krzyżowe i sufity. Skrzydła wsch. i pn. jednotraktowe, zach. jednotraktowe z korytarzem od dziedzińca; w nich pomieszczenia sklepione kolebkowo, kolebkowo z lunetami i kolebkowo-krzyżowo oraz jedno w skrzydle wsch. niecko-wo z lunetami. Większość sklepień m. i. w obszernej sali w skrzydle zach. ozdobiona późnorenesansowa dekoracją stiukową imitującą żebrowanie i tworzącą plyciny. W na­rożniku pn.-wsch. pierwotnie duże pomieszczenie nakryte
sklepieniem kolebkowo-krzyżowym wspartym na czworobo­cznym filarze, obecnie przedzielone ściankami działowymi. W skrzydle wsch. sień przejazdowa sklepiona kolebkowo z lunetami. W skrzydle zach. klatka schodowa z podestami, nakryta sklepieniem kolebkowym o luku obniżonym. W na­rożniku pd.-zach. dziedzińca wieloboczna wieżyczka, pier­wotnie schodowa. Na piętrze układ pomieszczeń jednotrak-towy z korytarzem od dziedzińca. Na zewnątrz elewacje pn. i zach. siedmio-, wsch. sześcio-, pd. jedenastoosiowa. Wie­ża o kondygnacjach zwężających się uskokowo, z których górna ośmioboczna, zwieńczona hełmem baniastym z la­tarnią, pobitym blachą. Elewacje od dziedzińca o nieregu­larnym rytmie okien. Portal główny, szczyty i facjaty od dziedzińca neorenesansowe z końca w. XIX. Na ścianach skrzydła wsch. od dziedzińca i na zewnątrz widoczne frag­menty bogatej dekoracji sgraffitowej o motywach roślin­nych 1. poł. w. XVII. W sieni tablica kamienna z inskrypcją dotyczącą budowy oraz herbem rodziny Tschetschau-Met-(¡1 tich (fig. 61). Dachy siodłowe kryte dachówką.

PARK. Rozciągający się na pn. i wsch. od zamku, założony w. XVII, całkowicie przekształcony i znacznie rozszerzony w. XIX. Krajobrazowy o urozmaiconym drzewostanie, z za­akcentowaną osią widokową w kierunku wsch.